Gazet van Turnhout de internetkrant van de Turnhoutse stadsregio

Alleen wie vertrekt, kan thuiskomen. Wie nooit reist, kent zijn thuis niet. Wanneer beelden of geluiden van thuis je toevallig bereiken in den vreemde, staat heimwee voor de deur. De kwelgeest. De gniffelende sater. Hij spot met je wanneer je in de spiegel kijkt. Ah, jij dacht dat je vrij was. Dat je ongestoord kon gaan en staan waar je wil. Dat je je vleugels kon uitslaan, zonder omkijken. Dat je alles kon achterlaten en opnieuw beginnen. Waar je maar wil.
Heimwee. De kwelgeest. 

Ik zat op 24 juli 2010 in Zuid-Frankrijk, op duizend kilometer van Turnhout. Met vrouw en vrienden. Rosé, barbecue, iets sterkers voor het slapengaan. GSM binnen handbereik, laptop zachtjes zoemend op de vensterbank. Via Facebook houden we de handjes vast van wie thuisbleef of wie elders zijn vakantie doorbracht. Mensen die we goed kennen, mensen die we minder goed kennen, mensen die we moeten kennen, mensen die we niet kennen maar vergeten te vergeten zijn, mensen die we veel te lang niet gezien hebben. Hans Op de Beeck bijvoorbeeld. Kunstenaar die zijn stad verliet. (Zou hij heimwee hebben?) Hij meldt dat zijn vader gestorven is. Raf is dood. Raf Op de Beeck is er niet meer. Er wordt gechat via Facebook, sms-jes vliegen van de Lot-et-Garonne naar de Kempen. 'Hoe erg!',' Hij was al erg ziek, maar dat het zo snel zou gaan...', 'Raf is er altijd geweest en nu niet meer.' De rosé smaakt niet meer en er worden stevige pinten op tafel gezet. Heimwee. Verdwijn!

Terug in Turnhout lijkt het alsof er niets gebeurd is. De kermis begint, de terrasjes zitten vol. Mensen shoppen. Mensen werken. Mensen slenteren door de stad. En niemand lijkt Raf te missen. Raf was er altijd. Tussen de Albertstraat en de Ranonkel. In de Ranonkel. Op een terrasje. In een theaterzaal. Op een podium. Voor de klas. Raf hoorde bij Turnhout zoals het Kasteel of de Warande. Wandelend erfgoed was hij. Iedereen kende hem. Iedereen wist dat hij geen gewone was. Iedereen wist wanneer je Raf met rust moest laten. Raf wist zelden wanneer hij zichzelf met rust moest laten. Of ons.

En toch stopten de kranten hun persen niet. De burgemeester riep geen speciale zitting van de gemeenteraad samen. Er waren geen rouwlinten. Geen vlaggen die halfstok hingen. Radio TOS paste zijn programmering niet aan en de straatnamencommissie boog zich niet over het stratenplan van de stad.
En toch. Raf Op de Beeck was dood. En dat was erg. Dat is erg.

Hij werd geboren in Oud-Turnhout op 31 december 1938 in een warm nest met 12 kinderen waarvan er 10 opgroeiden. Raf was de zevende. De humor had hij van zijn vader Joz, een warme joviale figuur die legendarische bonte avonden bracht zowat overal in de Kempen. Nonkel Theo was de beroemdheid van de familie: hij speelde toneel, was schepen van cultuur tijdens de bezetting en werd daarvoor veel te zwaar gestraft. Later zou de koning zelf dit onrecht rechtzetten door hem op het paleis te ontvangen.

Als kind speelde Raf schooltoneel. Hij droeg gedichtjes voor. Raf wilde onderwijzer worden en trok naar de normaalschool in Mechelen-aan-de-Maas. Klasgenoten van hem getuigen dat hij daar al zijn weergaloze acteertalent gebruikte. Wanneer het internaat hem weer eens de keel uithing, barstte hij spontaan in een huilen uit. De leerkrachten smolten en gaven hem de toestemming om naar huis te gaan om te genezen van zijn heimwee. Hij knipoogde naar zijn maats en nam de trein.
In Oud-Turnhout waren de bossen zijn speelterrein. Ravotten, spelen, met open mond naar vogels en vissen kijken. Raf, zo getuigen zijn familieleden, was een beetje zoals de Witte van Ernest Claes. Een 'belhamel'. (Zo'n woorden maken ze niet meer, mijnheer.)

In 1959 ging hij aan de slag als onderwijzer en in september 1960 kwam hij in het pas opgerichte Sint-Pietersinstituut terecht. Zijn oud-leerlingen hebben allemaal verhalen over hem. Hoe hij op zijn handen over de banken liep. Als een ware acrobaat bokkensprongen maakte. Maar hij kon als geen ander tekenen, schilderen, toneel spelen. Het is geen wonder dat het Sint-Pieter artistieke oud-leerlingen heeft voortgebracht.

Maar Raf had ook andere dingen aan zijn hoofd. Hij wilde toneel spelen. Aan de Turnhoutse Academie van Muziek en Woord haalde hij de eerste prijs voor toneel en de eerste prijs voor voordracht. Toen hij op z'n dertigste een keertje een gigantische black-out kreeg, besloot hij het acteren te verruilen voor het regisseren.
Zo speelde hij bij het Kunstverbond van nonkel Theo, en regisseerde hij bij een hele reeks Kempense amateurgezelschappen: in Westerlo, in Kasterlee, Vosselaar, bij het Herentals Stadstoneel, de Franciscusgezellen... De duizenden toneelliefhebbers die een voorstelling van hem zagen herinneren zich 'De Vrek' of  'De Ingebeelde Zieke'. Mijn vader, Walter van den Broeck, beweert dat Raf Op de Beeck een van de mooiste voorstellingen van zijn klassieker 'Greenwich' maakte. Beter dan de professionele gezelschappen die zich aan dit stuk waagden. Raf was vaders grootste fan.

Raf Op de Beeck werd een lokale beroemdheid met zijn spotverzen die hij wekelijks in 'Reklaam is Succes' liet verschijnen en die hij in 1993 bundelde in 'De spot op de Spiegel'. In 1996 verscheen deel 2: 'Verse Verzen'. Voordien had hij al in 1989 'Gouden Draden' gepubliceerd, ernstige lyrische poëzie was dat.

Vijf jaar geleden kwam Raf zichzelf tegen. Zijn gezondheid ging zienderogen achteruit. Hij nam zijn intrek in een rusthuis en fleurde daar zienderogen op. Ook al was hij slecht te been, toch baande hij zich elke dag een weg naar Café Ranonkel. Daar kon hij urenlang de mensen gadeslaan. Plots stapte hij op je toe en schoof hij je een gedichtje toe. Meestal was het raak. Het was alsof hij mensen kon doorgronden, zonder met hen te hebben gesproken.

Hij mijmerde veel. Over zijn kinderen Hans, Gert, Marianne en Ingrid. Die hij te weinig zag. Voor wie hij nooit echt een vader was geweest. Maar op wie hij apetrots was. Knipsels uit de wereldpers wanneer Hans nog eens een vernissage had in den vreemde.
Zijn brein liet hem in de steek. Zussen en broers werden zijn steun en toeverlaat. Handig, een leraar wiskunde als broer wanneer je verstrikt raakt in rekeningen, facturen en uittreksels.
Dit jaar ging het snel bergaf met zijn gezondheid en tijdens de zomer werd hij gehospitaliseerd. Op 24 juli overleed hij. Gedoofd als een kaars.

Op zijn begrafenis spraken zijn kinderen. Ze lazen verzen voor van hun vader. De zaal glimlachte. Zoals hij het gewild zou hebben. Op het doodsprentje stond een gedicht van Toon Hermans. Die had hem in 1961 op het pad van de humor gezet. Toen hij hem op tv aan het werk zag, wist hij het. Dàt wilde hij ook.
Aan het eind van zijn leven twijfelde hij. Of hij wel iets had betekend? Zijn schoonzus antwoordde hem dat al die mensen die ooit bij hem in de klas hebben gezeten, die ooit van hem hebben leren acteren, met liefde, warmte en bewondering over hem spreken. Dat is niet niets. Hij zweeg en glimlachte.
 'Troubadour' heet het gedicht van Toon Hermans op het doodsprentje. 'Toen hij zijn lier aan de wilgen hing / zag hij de wilgen treuren'.

Turnhout treurt, want Raf is verdwenen. En dat is niet eerlijk. Sommige mensen moeten altijd blijven. Zonder hen kunnen wij niet vertrekken. Als zij er niet meer zijn, is thuis niet meer hetzelfde. En hoe kunnen wij dan nog thuiskomen. Dan hebben we zelfs heimwee wanneer we niet vertrekken.

Raf Op de Beeck is vertrokken. Hopelijk is hij aangekomen.