Hieronder vind je een archiefpagina van de Gazet van Turnhout. Reacties daarop worden niet meer geactiveerd. De huidige Gazet vind je op www.gazetvanturnhout.be.

u bent hier > Home / nieuws / Vijf mijlpalen uit de Turnhoutse geschiedenis

Vijf mijlpalen uit de Turnhoutse geschiedenis

door Kobe Verheyen · 21 september 2006


Gazet van Turnhout stelde naar aanleiding van de komende gemeenteraadsverkiezingen een speciaal dossier samen. De komende dagen presenteren we u een overzicht van de verschillende partijstandpunten over belangrijke Turnhoutse thema’s en stellen we de respectievelijke lijsttrekkers voor. We beginnen de reeks echter met een terugblik: wat waren de opvallendste gebeurtenissen uit de voorbije decennia?
Wat maakt Turnhout tot wat het nu is? Gazet van Turnhout vroeg het aan stadsarchivaris Harry De Kok. Deze blikt terug op wat voor hem de vijf belangrijkste stadsgebeurtenissen zijn sinds de Tweede Wereldoorlog: over de Warande en het oude stadhuis, over een nieuwe politieke cultuur en Paul Janssen, en ja: ook over de mislukte fusie. Het verslag van een boeiende monoloog.

De vestiging van Janssen Pharmaceutica
“Een eerste sleutelmoment in de geschiedenis van Turnhout is voor mij de vestiging van Janssen Pharmaceutica. Met de oprichting van Janssen Pharmaceutica en vooral met de intrede van Paul Janssen in het bedrijf van zijn vader in 1953, veranderde het economische leven in en rond Turnhout fundamenteel.
Tijdens het Ancien Régime had men in Turnhout de zogenaamde ‘tijkweverijen’. Turnhout was in die tijd zeer innovatief in deze vlasweverij. Rond 1800 brak in Turnhout de eerste industriële revolutie los. Die revolutie kan opgehangen worden aan de figuur van Philip Jacques Brepols. In de twintigste eeuw brak een tweede economische golf los in en rond onze stad, die ditmaal opgehangen kan worden aan de figuur van Paul Janssen.
Janssen lanceerde een nieuwe vorm van economie bedrijven. Die was gebaseerd op research. Janssen Pharmaceutica werd een internationaal researchcentrum, wat tot gevolg had dat heel wat hooggekwalificeerde wetenschappers naar onze contreien afzakten. Vóór de komst van Paul Janssen was de origine van de Turnhoutse producten niet altijd gemakkelijk traceerbaar. Janssen veranderde dit door op al zijn producten – die overigens wereldwijd verspreid werden – het Turnhoutse hert te plaatsen. Zo gaf hij Turnhout een gezicht.
Het was Paul Janssen die Turnhout op de wereldkaart heeft gezet. Hij was een wereldfiguur die fier was op zijn kempense roots. Het is overigens ook een hele eer voor onze stad dat Janssen op de tweede plaats eindigde in de verkiezing van de grootste Belg.�

Het afbreken van het oude stadhuis in 1960
“Een tweede belangrijke gebeurtenis was het afbreken van het oude stadhuis in 1960. Hierdoor verdween uit onze stad een belangrijk gebouw. Het stamde uit de veertiende eeuw en het werd, nadat het in 1716 afbrandde, later helemaal opnieuw heropgebouwd. Het stadhuis had veel gelijkenissen met het Mauritshuis in Den Haag. Bij onze noorderburen is dat een monument van nationale trots. Bij ons gooien ze het zomaar neer. Het stond in de weg, zei men: het verkeer moest over de markt.
Men heeft geen seconde stil gestaan bij de symbolische waarde van het oude stadhuis. Samen met de Sint-Pieterskerk en het kasteel symboliseerde het de drie machten van het Ancien Régime: het huis van de Burger, het huis van God en het huis van de Heer.
Het afbreken van het oude stadhuis staat symbool voor het teloorgaan van veel zaken in Turnhout. Het is de eerste fase geweest van de degeneratie van de Grote Markt. Die markt is sindsdien serieus verprutst. Als men zich als stad wil profileren, moet men ook monumentenzorg toepassen. Door het afbreken van een geklasseerd gebouw heeft de stad zelf het slechte voorbeeld gegeven.�

De stichting van cultureel centrum de Warande
“Een derde belangrijke gebeurtenis is de stichting van cultureel centrum de Warande, eind jaren zestig. Met de oprichting ervan ontstond er in Turnhout een culturele bloei. De Warande maakte zowel plaats voor cultuur met een grote als cultuur met een kleine c. Daarom lokte het nieuwe centrum meteen veel mensen naar onze stad.
De Warande was één van de eerste culturele centra in Vlaanderen. Het is sindsdien ook uitgegroeid tot één van de beste culturele centra. Gangmaker van het hele project was toenmalig schepen van cultuur Richard Proost. Ook de rol van toenmalig minister van cultuur Frans van Mechelen mag niet worden onderschat. De latere directeurs van het cultureel centrum – Erik Antonis, Staf Lauwerysen en Staf Pelckmans – hebben het werk tenslotte met veel overgave voortgezet.
De Warande heeft een onmiskenbare rol gespeeld in de bewustwording van de Turnhoutse bevolking. Vroeger was het cultureel leven in Turnhout vooral gebaseerd op amateurgezelschappen. Veel Turnhoutenaars trokken dan ook naar Antwerpen om hun culturele honger te stillen. Sinds de komst van de Warande heeft zich een professionalisering voorgedaan van de podiumkunsten in Turnhout. Het gevolg daarvan was dat de pendelbeweging naar Antwerpen zich omkeerde.
Tot slot mag ook de maatschappelijke rol van de Warande niet over het hoofd worden gezien: vanaf het ontstaan van het cultureel centrum, fungeert het als een ontmoetingsplaats waar iedereen welkom is.�

Het ontstaan van een nieuwe politieke cultuur in de jaren ‘70
“Een vierde zeer belangrijke gebeurtenis, is het ontstaan van een nieuwe politieke cultuur in Turnhout tijdens de jaren ’70. Een belangrijk element hierin was de oprichting van Stad voor de Mens in 1974. Dit was een lokale groene partij, die eigenlijk doorgaat als de eerste groene partij van Vlaanderen. Twee belangrijke namen bij de oprichting van de partij zijn Jan Michiels en Marc De Backer. Hoewel de partij opkwam voor het milieu, was haar belangrijkste verdienste dat ze een aantal voordien onbespreekbare zaken in Turnhout toch bespreekbaar maakte. Ook kreeg iedereen voortaan ongebreideld spreekrecht van de meerderheid, waardoor de gemeenteraden vaak tot in het holst van de nacht duurden.
Er werd een nieuwe tijdsgeest in Turnhout gecreëerd. Van het stadhuis werd een ‘glazen huis’ gemaakt: het werd voortaan gekenmerkt door meer transparantie. Een belangrijk element daarin is dat de gemeenteraad nu ook toegankelijk werd gemaakt voor het grote publiek via de uitgebreide verslagen van Walter van den Broeck en Jack Van Gils in de Gazet van Turnhout. Gedurende die jaren ’70 werd de Turnhoutse politiek, onder invloed van de nieuwe politieke cultuur, opengetrokken.�

Het mislopen van de fusie in 1976
“Het mislopen van de fusie is tot slot ook een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van onze stad. De fusie tussen Turnhout, Oud-Turnhout, Vosselaar en Beerse stond gedurende de jaren ’70 in de sterren geschreven. Toch is deze er om politieke redenen nooit gekomen. De kleine gemeenten zagen de fusie met Turnhout niet zitten: zij zagen er enkel de lasten van in, niet de baten. Het was de toenmalige burgemeester van Vosselaar, Paul De Clerck, die in het hele fusiegebeuren uiteindelijk een beslissende rol speelde. De Clerck was in die tijd een boegbeeld van de liberale partij en hij zetelde ook in het parlement. Hij wendde al zijn macht binnen de liberale partij aan om de fusie te fnuiken. Met succes overigens.
Het toenmalige stadsbestuur van Turnhout getuigde toen van té weinig politieke durf. Als zij hun politieke macht hadden getoond in Brussel, was de fusie misschien wel doorgegaan. Dat deden ze echter niet, met alle gevolgen vandien: de fusie ging niet door en Turnhout misliep heel wat geld.�

De Cultuurraad organiseert op zaterdag 30 september om 10u een verkiezingsdebat in de Kuub (Warande). Alle Turnhoutse partijen hebben toegezegd, Tim Pauwels (VRT) is moderator.
Toegang is gratis, iedereen is welkom vanaf 9u30.

rubriek nieuws 

Gerelateerde artikels:

  • Geen gerelateerde artikels

    • Reacties

    • Marc De Backer 22 september 2006 10:58

      Een kleine historische rechtzetting: één belangrijke naam is vergeten bij de “oprichting” van Stad voor de Mens: Jef Vanreusel. Deze Turnhoutse stedenbouwkundige had een veel belangrijker aandeel bij de doorbraak van Stad voor de Mens dan ikzelf. Hij was de stedenbouwkundige denker van de groep en veel van de denkbeelden die einde jaren 70 in Turnhout doorsijpelden en in ons programma werden opgenomen kwamen van zijn pen. Ikzelf kwam op een tweede plaats op de lijst terecht (Jef was geen tafelspringer) en zo in de gemeenteraad. Ere aan wie ere toekomt.